تیره گل سرخ Rosaceae
گیاهانی به صورت درختی و درختچه ای و یا علفی با برگهای متناوب . دارایی گوشوارك كه معمولا به دمبرگ و یا نیام چسبیده اند . گل آذین به صورت خوشه . سنبله و یا دیهیم است . گلها منظم. معمولا دوجنسی . تخمدان نیمه فوقانیو یا فوقانی یا هپانتیوم پهن لوله ای و یا كوزه ای هستند . كاسبرگها عموما ۵ عدد. گلبرگها ۵ عددو آزاد و گیاهی فاقد برچه می باشد . پرچم ها معمولا ۲ . ۳ . ۴ برابرتعداد كاسبرگها هستند . مادگی شامل یك یا چندین برچه جدا از هم بوده و هر برچه محتوی یك یا دو تخمك واژگونو اغلب دو جداری است . میوه به اشكال مختلف فندقه . شفت . و دانه ها فاقد آلبومن است . در در مورد طبقه بندی این تیره طبقه بندی ها به صورت های مختلف دیده می شود . گیاهان این تیره نا متجانس بوده و یك تیره زنجیره ای را تشكیل می دهند . گیاهان این تیره را از نظر نهنج . ساختمان مادگی و نوع میوه به پنج زیر خانواده تقسیم می كنند . گیاهان این تیره از نظر اقتصادیارزش زیادی دارند و تقریبا اکثر میو های این تیره خوراکی بوده که از جمله عبارتند از :
Maius spp سیب - Pyrus sp گلابی - Persica vulgaris هلو - Cerasus vuigaris آلبالو - Melspilus germanica ارگیل - Cydonia oblonga به - Rubus spp تمشک - Armeniaca persica زردآلو- Prunus domestica آلو - Cerasus avium گیلاس - Amygdaius communis بادام -Crataegus spp زالزالک - Fragaria vesca توت فرنگی .
گیاهان زینتی بسیاری ازجمله به ژاپنی . رز . اسپیره . و گیاهان داروئی زیادی از جمله غافث یا دوای جگر . جل و شیر خشت نیز در این تیره گیاهی جای دارد .
لیست جنس های تیره رز (Rosaceae) :
Aruncus
Spiraeae
Cotoneaster
Cydonia
Pyrus
Malus
Sorbus
Crataegus
Mespilus
Rubus
Fragaria
Potentilla
Sibbaldia
Genum
Filipendua
Alchemilla
Aphanes
Agrimonia
Sanguisorba
Rosa
Neurada
Prunus
Armenica
Persica
Amygdalus
Cerasus
Laurocerasus
Pyracantha

۱- زیر تیره گلسرخ ها Rosoideae
گیاهانی دارای نهنج کوزه مانند است . کاسبرگها و گلبرگها به دهانه آن چسبیده و در داخل آن برچه هابه صورت آزاد قرار دارند . پس از عمل لقاح نهنج به تدریج گوشتیشده و برچه هارا که به فندقه های متعددی تبدیل شده اند در بر می گیرد . نوع میوه در این زیر خانواده Hipe نامیده می شود . در گیاهان این زیر خانواده . برگها مرکب و ساقه غالبا خاردار و جنس معروف آن Rosa است .

خانواده رزاسه Rosaceae

رزاسه یا گل‌ سرخیان

رزاسه یكی از خانواده­های متنوع و پر جمعیت از نظر گونه­های گیاهی است. گیاهان گوناگون آن با كاربرد مختلف دیده می‌شوند. تعداد زیادی گیاهان دارویی، درختان میوه، بخشی از گیاهان زینتی، تعداد زیادی گل‌های شاخه بریده یا گیاهان آپارتمانی در این خانواده هستند. اجداد رزهای امروزی نسترن‌ها هستند. نسترن­ها با نام جنسی رزا Rosa در جهان شناخته شده هستند و شامل مجموعه‌ای از گیاهان با خواص و كاربردهای گوناگون می­باشند. نسترن­های شناخته شده­ای در نقاط مختلف ایران بصورت پایه درختان پیوندی و پایه گل­های رز پیوندی كشت و كار می­شوند.





رزا فوئتیدا Rosa foetida

یكی از این نسترن­های بسیار زیبای شناسایی شده در ایران رزا فوئتیدا Rosa foetida است. كه در منطقه كوهستانی كردستان به وفور یافت می­شود. رزا فوئتیدا درختچه‌ای است با رشد منظم و برگ­های درخشان سبز، گل­های زرد معطر و منظره­ای بسیار زیبا دارد. این گیاه به تنهایی هم بعنوان درختچه زینتی قابل كشت و كار است.





رزا موشاتا

نسترن دیگری به نام نسترن زرد یا رزا موشاتا است كه در مناطق كوهستانی ایران می­روید. اما رایحه مطبوعی كه در رزا فوئتیدا هست در این گیاه وجود ندارد. رزا موشاتا گیاهی است كه بافت نامناسب و خاكی با PH بالا را بخوبی تحمل می­كند.





نسترن شیرازی

نسترن دیگر به نام رز وحشی تحت نام نسترن شیرازی و رزا همیسفریكا گیاهی است كه در كوه‌های استان فارس به وفور وجود دارد. نسترن دیگری در استان فارس به نام گل دو رو وجود دارد كه در حقیقت یك رزا فوئتیدا استRosa foetida bicolor یا گل آتشین.





گل محمدی Rosa damascena

نسترن بومی و معطر دیگر در ایران رزا دامِسانا یا گل محمدی است. و به عنوان كار اقتصادی در بسیاری از نقاط ایران در حال كشت و كار است. گل‌های پُر پَر آن تا اواخر مرداد ماه دیده می‌شود.





تقسیم­بندی رزها

بر طبق تقسیم‌بندی­های نه چندان جدید، رزهای موجود در عالم گیاهی به سه گروه بزرگ تقسیم شده‌اند.





رزهای پرورشی

- رزهای تك گل؛

- رزهای خوشه‌ای؛

- رزهای پا كوتاه مینیاتور.





رزهایی كه بصورت تك گل یا یك گل درشت ظاهر می­شوند. به این چنین رزهایی بخاطر اینكه كاملیا گل درشتی داشته و از خانواده چای بوده است تی هیبرید یا هیبرید چای Tea hybrid می­گویند. تمام گل­های شاخه بریده و اكثر رز فضای سبز از این دسته رزها هستند.



1- رزهایی كه به حالت خوشه­ای یا چند گلی هستند. تفاوت عمده این دسته با گروه قبل در این است كه یك گل درشت­تر در مركز گل و تعدادی گل در اطراف آن وجود دارند. این رزهای خوشه­ای را اصطلاحاً رزا گِرَندی­فلوراRosa grandiflora می­نامند.



2- رزهایی كه اصلاً مصرف شاخه بریده ندارند و به عنوان یك گیاه فضای سبزی و قابل سَربرداری كشت و كار می­شود. انواع رزهای مینیاتور كه بسیار سریع‌الرشد هستند و به عنوان گیاه پرچینی Border plant برای فضای سبز استفاده می‌شوند.



تكثیر رزها بسته به نوع استفاده آن‌ها متفاوت است. اگر رزا به منظور استفاده در فضای آزاد كشت می‌شود بهتر است از روش پیوند روی پایه­های نسترن استفاده شود. اما اگر هدف از كشت و كار رزها استفاده از گل­های شاخه بریده این گیاهان است می­توان بوسیله كاتینگ و قلمه برداشتن آن‌ها را تكثیر كرد.



نسترن گیاهی است كه میوه­های آن به رنگ قرمز و نارنجی است. درون این میوه­ها بذرهای كرك­دار سفیدی وجود دارد كه آن‌ها را از داخل میوه جدا می­كنیم و در یك بستر مناسب ترجیحا ‌ً در سنگریزه یاشن نسبتاً درشت قرار داده و مرحله استراتیفیه Stratifieae یا طی دوره سرما را برای آن ایجاد می­كنیم.سپس این بذرها را وارد محیط كشت می­كنیم. محیط كشت می‌تواند مزرعه و یا حتی یك گلدان باشد.



زمان اجرای پیوند هنگامی است كه ضخامت ساقه­های نسترن به اندازه كافی رسیده باشند. عمل پیوند را باید در فصل مناسب انجام داد. پیوندهای نیمانیم و پیوندهای گلخانه­ در ماه‌های زمستان انجام می‌شود، زمانی كه پایه فعال و در حال رشد است. از یك گیاه در حال خواب و دورمسنی پیوندك را انتخاب می­كنیم و بر روی پایه وصل می­كنیم.



روش دیگر پیوند جوانه است. این پیوند را در فصل بهار یا اواخر تابستان انجام می­دهیم. بعد از استقرار پیوند و اطمینان از گیرایی پیوند، گیاه را به محل اصلی آن انتقال می­دهیم. برای انتقال از گلدان‌های معمولی یا پیت­های حلبی كه فضای كافی برای رشد ریشه­های گیاه دارند استفاده می­كنیم، و بدون اینكه به ریشه­های گیاه آسیبی برسد حجم ریشه همراه با خاك را از گلدان جدا می­كنیم و در زمین اصلی می­كاریم. بعد از كاشت در زمین نگهداری خاصی احتیاج دارد.



ارقام مختلف گیاهان رز دوره­های متفاوتی از گل­دهی دارند. بعضی از ارقام در طی یك فصل رشد 6 تا 8 بار گل تولید می­كنند و بعضی دیگر دفعات كمتری، گل­ دهی دارند.





اما در هر حال برای داشتن یك رز سالم و پر گل دو نوع هرس توصیه می­‌شود :

- هرس سبز یا تابستانه؛

- هرس فرم یا زمستانه.



هرس تابستانه معمولاً پس از پایان هر دوره گل­دهی اتفاق می‌افتد. تمام دم‌گل و گل­های پژمرده شده را برمی­داریم بدین ترتیب جوانه­های پایین گل رشد كرده و برای دوره بعد به گل می­روند. این هرس از اوایل اردیبهشت تا اوایل آذر ماه بشرط اینكه امكان گل‌دهی باشد قابل انجام است.



هرس زمستانه در اوایل پاییز یا اواخر زمستان انجام می‌شود و بسته به ضخامت ساقه‌ها نوع هرس متفاوت است. چنانچه ساقه‌ی رز قطور و محكم است 3-2 جوانه را باقی گذاشته و بقیه را حذف می‌كنیم. اگر شاخه ضعیف بود و امكان رشد همه جوانه‌ها وجود نداشت 6- 5 جوانه باقی گذاشته و بقیه را حذف كنید.



نگهداری شاخه رز: بعد از بریدن و انتقال به گلدان (در طول و ارتفاع بریده می‌شود)، بخش‌هایی از انتهای ساقه كه حالت لزج و بیمارگونه دارد را قطع كنید و برای نگهداری ساقه استفاده از تركیبات نقره، ساكارز و اتانول 5% توصیه می‌شود.