فصل پیوند

بنابر آنچه بیان شد موقع پیوند زدن زمانی است كه گیاه در دوره فعالیت یعنی شیره نباتی در جریان باشد.بنابراین از نظر علمی در هر موقع از ستال به استثنای موقعی كه گیاه در دوره استراحت به سر می برد و شیره نباتی راكد گردیده می توان عمل پیوند را انجام داد.

این نظریه در عمل به اشكالاتی بر می خورد كه عملا موقع پیوند زدن را محدود می كند.

1- مقدار زیاد شیره نباتی مانع ایجاد تماس بین پیوندك و پایه  در ناحیه  طبقه مولده  و جوش خوردن آنها با یكدیگر می شود و به اصطلاح باغبانان پیوندك در شیره نباتی مایع مانع ایجاد تماس بین پیوندك  و پایه در ناحیه طبقه مولده  و جوش خوردن  آنها با یكدیگر  می شود و به اصطلاح  باغبانان پیوندك در شیره نباتی  خفه می گردد.

2- حرارت زیاد باعث تبخیر فوق العاده پیوندك شده  و قبل از آنكه سلولهای طبقه مولده یكی شوند  و شیره نباتی كافی به پیوندك برسد، گرما پیوندك را خشك نموده از بین می برد.

3- سرمای زمستان و یخبندان  و بطور كلی حرارت كمتر از 10 درجه در هوای اطراف پیوندك نیز مانع فعالیت سلولهای نامبرده گردیده جوش خوردن پیوند را غیر ممكن می سازد.

بنابر آنچه گفته شد عملاً در دو فصل بطور حتم می توان گیاهان را پیوند كرد .یكی در فصل بهارپس از بیدار شدن پایه و قبل از انكه شدت جریان شیره نباتی زیاد شود و یا انكه سرمای اول بهار مانع فعالیت سلولهای قسمت هوایی گیاه گردد و دیگری در اواخر تابستان و یا ائایل پائیز (بنا بر نوع درخت ) كه جریان شیره نباتی تا اندازه ای كند شده و سرمای زمستان هنوز فرا نرسیده است.بدیهی است كه هر گاه ممكن شود با وسایل مناسبی از اثر سوء گرمای تابستان جلوگیری به عمل آید و یا آنكه گرمای هوای محل اجازه دهد  می توان درفصل نامبرده نیزعمل پیوند را انجام داد.

فواید پیوند

1- در گیاهانی كه نمی توان آنها را با قلمه  و یا پا جوش ازدیاد نمود برای حفظ مشخصات خارجی و داخلی یعنی ژنتیكی  پایه مادری از پیوند استفاده می نماید به عبارت دیگر پیوند  كردن  تغییری  در خواص ظاهری و یا باطنی پیوندك نمی دهد.

2- درختان كهن كه به علتی قسمت  هوایی ان از بین  رفته  و یا فرسوده شده باشد ولی ریشه آن قوی  و فعال است  می توان ان درخت را به وسیله پیوند جوان كرد و این عمل را نسبت به نوع درخت  تا حداكثر 5 مرتبه تكرار نمود.

3- در درختان ضعیف كه مقدار ریشه در آنها كم بوده  و یا طبیعاتاً قادر به جذب شیره خام به اندازه كافی نمی باشند با پیوند  كردن شاخه  ریشه داری به تنه ان جبران كمبود شیره خام را نموده  قسمت هوایی چنین درختی قوی می گردد.این كاملاً كاملا شبیه به تزریق خون در بدن بیماری است كه مقدار زیادی از خون خود را  از دست داده باشد با این تفاوت كه نزد انسان پس از یك یا چند مرتبه تزریق كمبود خون تامین شده  و تكرار عمل لازم نیست ولی در درختان این تزریق شیره خام اضافی باید همیشگی باشد  و به این جهت است كه با پیوند كردن پایه ریشه داری كه در نزدیكی درخت مورد عمل  كاشته شده  برای همیشه  منبع شیره خامی در دسترس آن قرار می دهند.

4- اغلب اتفاق می افتد كه در زمستان  جانوران جونده  مانند خرگوش  به باغ  آمده پوست درختان را می جوند و از این را ه اغلب  باعث خشك شدن درخت می گردند.برای نجات درخت از مرگ حتمی كافی است دو سر شاخه جوان را در بالا و زیر خم  حاصله  از دندان جانور  به طوری كه بعداً شرح خواهیم داد پیوند كنند.

پس از دو یا سه سال شاخه های جوان پیوند شده قوی گردیده  و علاوه بر رساندن مقدار كافی  شیره خام  به درخت  وزن قسمت هوایی آن را نیز تحمل نموده  تاج درختبر جا می ماند و در این موقع اگر شدت آسیب زیاد باشد  به حدی كه نتوان باقی مانده تنه زخمی درخت را یعنی قسمتس كه بین دو محل پیوند قرار گرفته  نگاه داشت  آن را قطع می كنند و درخت به جای یك تنه دارای چهار پایه خواهد شد.

5- هر گاه درختی در محل معینی نتواند به وسیله ریشه  خود تهیه مواد غذایی كند از پیوند استفاده  نموده  درخت مطلوب را روی پایه دیگری كه قرابت  و تجانس با درخت مورد بحث داشته باشد  پیوند می نمایند مانند بادام  كه در اراضی  مرطوب نمی توانند زندگانی كنند و یا رازقی در خاكهای آهكی  در این صورت بادام را روی گوجه و رازقی را روی یاس  معمولی كه قادربه زندگانی در خاك آهكی می باشد پیوند می كنند.

6- در درختانی كه روی ریشه خود  ضعیف و یا زیادتر از حد معمول  و لازم قوی می شوندباغبان با پیوند نمودن این نوع درختان  روی پایه مناسب دیگر قدرت و یا ضعف قسمت هوایی درخت مورد عمل را بنابر میل خود تغییر می دهد.مانند پیوند درخت گلابی روی پایه به.درخت به طبیعتاً كوتاه و تقریباً درختچه است و ریشه آن نیز كم و سطحی می باشد.پیوند درخت گلابی روی درخت به از این ضعف  و كمی ریشه استفاده نموده كوتاه و كم رشد می شود ولی در عوض دارای میوه شیرین تر و كمی مرغوب تر می گردد.

7- در پاره ای از درختان مانندپسته گل نر و ماده  از یكدیگر مجزا و روی دو درخت جدا قرار دارد به نحوی كه اگر تمام درختان پسته در باغی به تنهایی  از درخت نر یا ماده تشكیل شده باشند آن باغ هیچگاه بهره نخواهد داد.و لازم است حتماً هر دو نوع درخت را نزدیك یكدیگر كاشت.معمولاً در بدر تاسیس باغ پسته برای هر 9 عدد درخت پسته ماده یك درخت نر به منظور تامین مقدار لازم پلن یا گرده برای تلقیح می كارند ولی در اغلب باغات كهنه مانند باغات پسته دامغان مشاهده می شود كه تمام درختان باغ از نوع  ماده می باشندو مقدار حصول باغ پسته بسته به وزش باد یا وجود یك درخت یا چند درخت نر در باغات مجاور می باشد و بنابراین اولاً درختان هر سال میوه نمی دهندو یا اگر میوه دار شوند، مقدار آن سیار كم می باشد.برای رفع این عیب و اصلاح  باغ كهنه باید از پیوند استفاده نمود.به این طریق كه روی پاره ای از درختان ماده كه به فاسله منظمی از یكدیگر قرار دارند یك شاخه را باجوانه درخت نر پیوند می نمایند تا هر سال مقدار كافی گرده برای بارور كردن گلهای ماده موجود باشد و بهره برداری از باغ هر سال منظم و مرتب گردد.

8- معمولاً گیاهانی كه از بذر یا هر وسیله غیر تناسلی به غیر از پیوند به وجود می آیند پس از مدتی زندگانی و رسیدن به حد بلوغ كه بطور متوسط 6تا 7 سال به طول می انجامد شروع به میوه دادن  و یا گل كردن می نماید.در صورتی كه اگر همین درختان بوسیله پیوند زیاد شوند پس از مدت كوتاهی كه حداكثر از 2تا3 و یا 4 سال تجاوز نمی كند  شروع به گل كردن و میوه دادن  می نماید. بنابراین یكی دیگر از فواید پیوند تسریع در بهره برداری می باشد.

9- در آزمایشگاه ها مخصوصاً در مورد اصلاح میوه و یا ایجاد انواع جدید بوسیله دو رگ گیری لازم است كه قبلاً نوع میوه حاصله مورد آزمایش قرار گیرد و كاشتن بذر همیشه حصول  مقصود را  به تاخیر می اندازد  در صورتی كه پیوند دوره آزمایش را كوتاه می كند.

10- در پاره ای درختان پیوند قدرت بار دادن درخت پیوندی را زیاد می كند.

11- معمولاً تكثیر مكرر گیاهی در مدت طولانی با تقسیم ریشه یا بذر خالص نیكو و جلب توجه گیاه را از بین برده و محصول نامرغوبی جایگزین  میوه یا گل مرغوب آن می گردد و این خاصیت  در اصطلاح  علمی انحطاط یا دژنرسانس  نام دارد .مثلاً  گل كوب  را هر گاه به وسیله تقسیم غده ریشه  ازدیاد نمایند پس از مدتی گلها كوچك و نامرغوب می شود.برای جلوگیری از انحطاط و یا اقلاً به تاخیر انداختن آن  می توان از قلمه و یا پیوند استفاده نمود.

12- بعضی از درختان تولید پاجوش فراوان می كنند. پاجوش زیاد باعث ضعف درخت  می شود  و قطع و بر طرف كردن آنها نیز دشوار  و مستلزم مراقبت دائمی و هزینه می باشد.مانند انواع یاس درختی و پاره ای از گل های سرخ و نسترن  برای رفع این زحمت اغلب گل یا میوه مطلوب را روی پایه ای كه طبیعتاً پاجوش نمی دهد پیوند می نمایند.

13- اغلب مشاهده می شود كه درختی با دارا بودن  تمام شرایط  لازم برای میوه دادن مانند سن بلوغ قدرت كافی و عدم شاخ و برگ زیاد معهذا میوه نمی دهد.علت این امر هنوز كاملا روشن نیست ولی تجربه نشان داده است كه هر گاه چند جوانه گل از درخت همجنس روی یكی از شاخه های آن پیوند كنند درخت مورد عمل در سالهای بعد مرتباً  میوه خواهد داد.

پیوند از نظر فیزیولوژیكی و بیولوژی

پیوند زدن كه در حقیقت عبارت از زخم كردن و قطع مقدار زیادی از شاخ و برگ گیاه و بعداً مجبور كردن دو نبات مختلف به زندگانی با یكدیگر است، تغییرات فیزیولوژیكی و بیولوژیكی مخصوصی در گیاه پیوندی جدید به وجود می آورد.

جوش خوردن پیوندك و پایه

برای اینكه فسمت های مختلف دو گیاه بتواند با یكدیگر زندگانی كرده  و تولید نهال جدید كند و بهره كافی دهد باید اتصال این دو قسمت با یكدیگر كامل باشد یعنی باهم جوش خورده  یكی شود.این موضوع ممكن نیست مگر آنكه پایه و پیوندك با یكدیگر نمو نموده و سلولهای محل اتصال با یكدیگر شروع به فعالیت كرده نسج جوانی به وجود آورد.برای حصول این مقصود، باید دو طبقه مولده پایه و پیوندك با یكدیگر منطبق شده به یكدیگر بچسبند یعنی هیچ قسم مانع از مایع  یا جامد  و یا بخار بین آنها قرار نگیرد.

در نباتات علفی تقریباً تمام سلولهای پایه و پیوندك نمو كرده یك نوع سنجش پارانشیمی تولید می كند كه فضای بین پایه و پیوندك را پر می نماید.در نباتات خشبی این عمل تقریباً فقط بوسیله سلولهای طبقه مولده انجام می گیرد.پس از آنكه فضای بین پایه و پیوند به وسیله این نسج پر شد یك طبقه از سلولهای آن تبدیل به طبقه مولده شده و شبیه پلی رابط بین طبقه مولده پایه  و این طبقه در پیوندك می شود كه من بعد مانند كامبیوم معمولی درخت  در داخل  تولید آوندهای چوبی نموده  و در خارج تشكیل آوندهای آبكشی می دهدو بدین ترتیب اتصال و یكسره شدن آوندها از پایه به پیوند عملی می شود.

در نباتات دو لپه اگر مانع تجانس پایه و پیوندك در بین نباشد جوش خوردن  دو قسمت درخت پیوندی حتمی است ولی در نباتات یك لپه این امر غیر ممكن است و اگر هم پایه با پیوندك جوش بخورد دوام آن حداكثر یك سال خواهد بود.( بنا بر تجربیات شوبرت در كتاب مولیش) علت عدم موفقیت درپیوند كردن  نباتات یك لپه مانند درخت خرما ، فقدان ساختمان ثانوی  و عدم وجود طبقه مولده متصل  به هم می باشد.

قرابت پیوندك با پایه

جوش خوردن پایه و پیوندك تابع دقت  در عمل قرار دادن پیوندك روی پایه می باشد ، یعنی دو طبقه مولده باید حتماً با یكدیگر تماس حاصل كنند ولی برای منظور مورد بحث یعنی جوش خوردن  دو قسمت  با یكدیگر  این شرط كافی نیست زیرا علاوه بر لزوم تطبیق دو طبقه مولده طبیعت دو گیاه  مورد عمل نیز باید با یكدیگر وفق دهد و یا به عبارت دیگر  تجانس و قرابتی  نیز بین انها برقرار باشد.تا عمر درخت پیوندی زیاد شده  و بهره كافی دهد.در پاره ای از نباتات مشاهده می شود كه دو نوع گیاه مختلف مانند درخت گلابی و درخت به كاملاً با یكدیگر جوش خورده تولید درختی پر بهره و نسبتاً قوی می نماید.در بعضی از درختان دیگر حتی افراد یك جنس را كه ژانر می نامند نمی توان با یكدیگر پیوند نمود مثلاً  سیب و گلابی كه هر دو از یك جنس ولی جور مختلف می باشند اغلب با یكدیگر جوش نمی خورند و اگر هم اتفاقاً پایه .و پیوندك با یكدیگر جوش خورد عمر درخت پیوندی خیلی كوتاه می باشد و از نظر اقتصادی كم بهره خواهد بود.این قرابت و تجانس كه امری است طبیعی  گاهی به اندازه كار پیوند زدن را مشك می كند كه  پاره ای از درخت های سیب  را نمی توان با یكدیگر پیوند نمود.مثلاً درخت سیبی كه دارای چوب نرم است و درخت سیبی كه چوب آن سخت می باشد با یكدیگر قابل پیوند نیست.

موضوع تجانس بین پایه و پیوند كه از مسائل مهم پیوند زدن  و یكی از شرایط  لازم موفقیت در عمل پیوند می باشد كاملاً تجربی است .یعنی فقط عمل و ازمایش نشان می دهد كه چه نوع گیاهی  یانبات دیگر  قابل پیوند كردن است.

در قاعده عمومی و بطور كلی می توان گفت  كه گونه های مختلف یك جنس با یكدیگر قابل پیوند كردن می باشد.موفقیت در پیوند دو جنس مختلف مشكل و به طور استثناء   حاصل می شود ودر چنین مواقع درخت پیوندی ضعیف  و یا كم عمر است و پیوند افراد و خانواده مختلف با یكدیگر غیر ممكن است.

اثر متقابل پیوندك  و پایه روی یكدیگر و نتایج آن

عده ای از دانشمندان ( من جمله مولیش) معتقد هستند كه پایه و پیوندك در یكدیگر تاثیر ندارند زیرا هیچ  یك از تغییرات حاصله ارثی نیست  و با بذر قابل تكثیر  و تولید مجدد نمی باشد.دسته ای دیگر مانند دانیل و بوف عقیده دارند كه تاثیر متقابل دو قسمتی كه با یكدیگر  زندگانی می كنند زیاد است  و این  تغییرات ارثی می باشد  و حتی ممكن است  منجر به ایجاد  گونه جدیدی بشود مانند بذری كه  از پیوند كلم معمولی روی ریشه شلغم به دست می آید.

1- در پاره ای از درختان رنگ میوه  و یا رنگ برگ  و گل در اثر انتخاب پیوند مناسب تغییر می كند مثلاً اگر یك گوجه فرنگی را كه دارای برگهای قرمز رنگ است روی گوجه آمریكایی پیوند كنند  رنگ برگ آن تیره تر می شود تا آنكه همان گونه را روی گوجه معمولی پیوند بزنند.

2- نتیجه دیگر اثر متقابل پایه و پیوندك  مقاومت بیشتر درخت پیوندی به بیماریها و سرمای زیاد می باشد.

3- یكی دیگر از تاثیرات پیوند كردن درختی كم شدن  عمر بعضی از درختان پیوندی است.هر گاه پسته معمولی را روی درختی از گونه خود و یا از گونه آتلانتیكا پیوند كنند درخت پیوندی در حدود دویست سال عمر می كند ولی درخت پسته ای كه در آن پیوندك پسته معمولی و پایه درخت بنه با چاتلانقوش باشد بیش از 60 یال عمر نمی كند.